Veiligheid door Verantwoordelijkheid

Vertrouwen op Vermogen

Vrijheid met Verbondenheid
 

Verrijking door Verschillen
 

Vormgeven van Verlangens 
 

Verder door Vragen

Veiligheid door Verantwoordelijkheid
Wanneer kan een kind zich helemaal veilig voelen, waarom is dat nodig en wat is daar voor nodig?
Daarvoor kijken we eerst wat een veilige omgeving precies is. Een veilige omgeving is een omgeving waarin je zeker bent dat je volledig gerespecteerd wordt, waar jouw mening gehoord wordt en waar je medeverantwoordelijk bent voor de gemeenschap waar je deel van uitmaakt. Het is een omgeving waarin ieder persoon zich in een gelijkwaardige relatie tot anderen kan ontplooien. Alleen in die omgeving zal een kind zich ook echt kunnen gaan ontwikkelen. Die veilige omgeving is dus essentieel voor de Paradox.
Zelfregulering is daarbij onontbeerlijk. Door het opzetten van een systeem van inspraak en recht (de schoolkring en de onderzoekskring) wordt een gemeenschap gecreëerd waarbij ieder lid een stem heeft en op een gelijkwaardige manier behandeld wordt. De gemeenschap kan alleen ontstaan en bestaan als ieder lid de verantwoordelijkheid neemt om die gemeenschap met elkaar op een goede manier gestalte te geven. Dit houdt onder meer in dat een ieder die overtredingen ziet de plicht heeft de overtreder hierop aan te spreken en als dat niet helpt, dit in te brengen op een kring vergadering. Hierbij heeft het rechtssysteem niet de functie van een autoriteit (macht), maar heeft het een functie bij  het handhaven van de afspraken gemaakt in de schoolkring en het zorg dragen voor de veilige omgeving (gelijkwaardige correctie). Iedere overtreding die iemand maakt schaadt de gemeenschap en schaadt dus uiteindelijk ook iedereen die deel uitmaakt van die gemeenschap. Iedereen heeft daarom de plicht om zorg te dragen voor de veilige omgeving die met elkaar gecreëerd wordt. 
Dat regels overtreden worden is een vaststaand feit. Kinderen zijn altijd op zoek naar de grenzen van de vrijheid en zeker in het begin zullen ze zich nog niet verantwoordelijk voelen voor de gemeenschap waar ze deelgenoot van zijn. Om de normen en waarden binnen de school veilig te stellen hebben we een Onderzoekskring die bij machte is een corrigerende maatregel af te spreken.

Vertrouwen op Vermogen
Voor een ongehinderde ontplooiing van kwaliteiten is een absoluut vertrouwen op het vermogen van ieder mens onontbeerlijk. Dat geldt zeker ook voor kinderen. Iedere sturing die we willen geven aan het ontwikkelingsproces van een kind tast de autonomie van het kind aan. Ieder goedbedoeld(e) advies, correctie, oordeel, aanprijzing, analyse, geruststelling, afleiding of ondersteuning heeft tot mogelijk gevolg dat het kind zich niet serieus genomen voel, en kan het gevoel van zelfvermogen van een kind aantasten. Van essentieel belang hierbij is dat we onvoorwaardelijk leren luisteren naar kinderen en een pertinent vertrouwen hebben in de capaciteiten van kinderen om hun omgeving vorm te geven en zich zelf te ontwikkelen. Het is daarom van essentieel belang voor de Paradox, dat ouders en begeleiders zich bewust zijn van hun handelen, zich bij alles afvragen wat het handelen voor invloed heeft op de autonomie van het kind, voor zijn gevoel van eigenwaarde.
Veel van ons handelen is ons aangeleerd door onze opvoeding, maar vooral ook door ons schoolsysteem. Wij zijn allen een product van het ‘oude’ schoolsysteem en om op een Paradox-manier onze kinderen nieuwe waarden en normen mee te geven, moeten we heel veel loslaten. Het kost ons als volwassenen nog de meeste inspanning om de veranderende omgeving waarin we onze kinderen willen laten opgroeien gestalte te geven. Iedere activiteit die wij als volwassenen neerzetten, iedere goedbedoelde tijdsbesteding gericht op vermaken of met een pedagogisch doel, zal een kind afbrengen van het pad om te zoeken bij zichzelf wat hij/zij belangrijk vindt om te doen of te leren. Het zal op de korte termijn een gevoel van bevrediging geven, wat zichtbaar is bij ouders en begeleiders omdat een kind zich vermaakt (lees: laat vermaken) en blij is. Op de lange duur werkt het tegen het zelfregulerende vermogen van een kind om vorm te geven aan zijn omgeving, en zal dus de ontwikkeling van het kind vertragen in plaats van versnellen. Het feit dat een kind zich op de Paradox verveelt is een heel goed teken. Verveling is een onderdeel van het proces om een doel te zoeken, om bij jezelf na te gaan wie je bent en wat je zelf belangrijk vindt. Pas als een kind vanuit een eigen motivatie zich vermaakt zal het ervaren wat ‘werkelijke’ blijheid is, een gevoel van diepe bevrediging van de eigen behoeften.

Vrijheid met Verbondenheid
Op de Paradox geniet iedereen de vrijheid zich te ontplooien in iedere richting, op ieders eigen specifieke manier en tempo. Deze vrijheid is geen vrijblijvendheid. Vrijblijvendheid stelt geen grenzen, creëert een omgeving waar niemand verantwoordelijk is, waar chaos heerst en waar egoïsme kan ontstaan (bijv. de vrije opvoeding van de jaren 70). Vrijheid is niet onvoorwaardelijk, ze kan bestaan binnen de grenzen die de gemeenschap biedt. Het betekent dat je de vrijheid hebt tot je tegen de grens van een ander individu of de grens aanloopt die met elkaar is afgesproken in de schoolbijeenkomst. Als je graag naar popmuziek luistert kan je tegen de grens aanlopen dat een ander daar hinder van ondervindt of de grens dat het tegen de afspraken van de schoolkring op die plek luide muziek te spelen ingaat. In dat geval is het belangrijk om respect te hebben voor die grens en je verantwoordelijk te voelen voor je eigen handelen. Deze vrijheid kan ook alleen maar bestaan binnen de afspraken (regels) die gemaakt zijn op de schoolbijeenkomst. Het op zoek gaan naar je individuele behoeften en grenzen en deze ook duidelijk te verwoorden is heel belangrijk. Je kan uiteindelijk alleen maar rekening houden met andermans grens als deze dat heel goed duidelijk kan maken.
Conflicten zijn hierbij onontbeerlijk. Kinderen maken ruzie om elkaars grenzen te verkennen en te zoeken naar manieren om daar mee om te gaan. Conflicten zorgen er bij de kinderen voor dat ze voor zichzelf heel helder krijgen wie ze zijn, wat ze precies willen en wat de eigen grenzen zijn. Door een juiste conflictoplossing leren ze te luisteren naar de behoeften van een ander en samen te zoeken naar een oplossing. Zo leren ze uiteindelijk respect te hebben voor elkaar en voor de omgeving waarin ze zich bevinden.

Verrijking door Verschillen
Op de Paradox mag iedereen zijn wie hij/zij is. Iedereen is verschillend, iedereen heeft andere interesses, ideeën, culturele achtergronden, leeftijden en capaciteiten. Door de grote verscheidenheid aan personen wordt een rijke omgeving gecreëerd. Ieder individu brengt de nodige activiteiten en kennis in om met elkaar een lerende gemeenschap te vormen. Het is niet zozeer de verworven cognitieve kennis die maakt dat je je ontwikkelt, het is vooral de mate waarin je jouw denkbeelden kan toetsen en bijstellen in een open debat met anderen wat belangrijk is voor ontwikkeling. Door die vrije communicatie wordt kennis niet dogmatisch, maar leer je respect te hebben voor een ander inzicht en leer je je eigen aannames te bezien, te herzien en te evolueren.

Vormgeven van Verlangens
Leren wat je belangrijk vindt, dat kan alleen als je onvoorwaardelijk kan experimenteren met wat je hart je ingeeft. Ieder verlangen dat ontstaat kan op de Paradox vormgegeven worden binnen de grenzen van budget, regels en afspraken. Op die manier alleen leer je wat voor jou van belang is, waar je goed in bent en waar je plezier in hebt.

Verder door Vragen
We kennen allemaal wel de ‘waarom’ fase van een peuter. Het is een periode waarin een kind bij alles die vraag stelt en inzicht wil krijgen in de dagelijkse dingen van zijn/haar bestaan. Als het goed is blijft een kind zich verwonderen over alles wat het ziet, leest of hoort. Als een kind in een omgeving groot wordt waar het de vrijheid geniet om zijn eigen kennis te bouwen zal het vragen stellen bij alles waar het geïnteresseerd in is. Soms vindt het zelf al de antwoorden door zich te verdiepen in een boek of artikel, te zoeken op het internet, te kijken naar een documentaire of te luisteren naar wat een ander vertelt. Doordat kennis zelf verworven moet worden is vragen stellen onontbeerlijk. Vragen geven richting aan een denkproces en ook hierbij is de open communicatie in de school tussen kinderen van alle leeftijden van het grootste belang.

Deze tekst is grotendeels ontleend aan Bas Rosenbrand (mede-oprichter van de eerste iederwijsschool van Nederland). Het zijn de uitgangspunten van iederwijs. Hier staat De Paradox achter.